Discussiëren, oefenen en ideeën opdoen tijdens inspiratiedag

Oefening met Playmobil en boerderijdieren.

De fotokring hield op 2 juni een inspiratiemiddag als aanloop naar de clubtentoonstelling die in maart 2019 in het Liemers Museum in Zevenaar wordt gehouden. De organisatoren wilden met het aan een Loesje-poster ontleende thema “Het lijkt simpel en dat is het ook” verschillende aspecten van creativiteit belichten en daarmee inspiratie geven voor het werken aan deze tentoonstelling.

De organisatie was in handen van Annelies van der Vliet, Ivo Scholten en Ton van Vroonhoven. Hun opzet was om in iets meer dan drie uur veel en veelzijdige ervaringen te bieden. Alle programmaonderdelen werden daarbij door eigen leden van de fotokring ingevuld. Zoals Ton het bij de start verwoordde: “We gaan luisteren, discussiëren, oefenen, geïnspireerd raken, ideeën opdoen, twijfelen, wanhopig worden, vertrouwen krijgen en plezier beleven”. Met de wanhoop viel het mee, plezier was er volop deze middag.

In het eerste programmaonderdeel werd de kracht van de verbeelding ervaren. De deelnemers moesten in een eenvoudige fysieke oefening proberen hun grens te verkennen en deze vervolgens door gebruik te maken van verbeelding te verleggen. Het zag er voor voorbijgangers misschien koddig uit – vijftien personen die met hun armen staan te zwaaien – maar het had wel het gewenste effect.

Bondige presentaties

Geert Leenders, Mike van Lierop en Ton Nijhuis zorgden ieder voor een presentatie/workshop van een kwartier. Dat bleek een grote uitdaging: veel informatie in weinig tijd overbrengen vraagt scherpe keuzes en de deelnemers maakten het door veel te vragen ook uitdagend om binnen de tijdslimiet te blijven. De discussies waren levendig.

Regels internaliseren

Oefening met appels.

Gekozen is voor drie heel verschillende onderwerpen die ook op een verschillende manier op het creativiteitsvraagstuk ingaan. Geert besprak zijn ervaringen bij zijn opleiding tot Ikebana-leraar. Deze Japanse bloemsierkunst stelt hoge eisen aan techniek en uitvoering. Ieder onderdeel wordt bewust gekozen en bewust toegevoegd of weggelaten en ieder onderdeel heeft betekenis. Geert is acht jaar met de opleiding bezig geweest en dat werd bekroond met een reis naar Japan waar hij persoonlijk zijn diploma ophaalde.
Treffend in zijn bespiegeling was dat hij lang geworsteld heeft met de talloze regels. Van belemmering in creativiteit ervaarde hij dat toen hij de technieken eenmaal geïnternaliseerd had (ze zonder er veel bij na te denken kon toepassen) deze juist gingen helpen om tot beter resultaat te komen. Daarnaast vertelde Geert dat Ikebana geen kwestie is van bloemen schikken, maar dat het hele proces van bedenken, zelf in de natuur verzamelen van materiaal en vervolgens bijna meditatief componeren van belang is.
Geert overtuigde zijn toehoorders ervan dan bewust met je onderwerp bezig zijn essentieel is om tot een goed resultaat te komen. Ikebana is ook bij uitstek een voorbeeld van het “less is more” principe (ook vaak omschreven als “de kunst van het weglaten”) dat ook in de fotografie van toepassing kan zijn.

Inspiratiebronnen

Ton Nijhuis werd bij het voorbereiden van zijn presentatie aan het denken gezet over zijn eigen inspiratiebronnen. Daarbij bleken twee fotoboeken uit de zeventiger jaren, waarin fotografie van Joel Meyerowitz prominent voorkwam, doorslaggevend voor zijn eigen fotografische ontwikkeling te zijn. Ton liet eigen foto’s zien die veel overeenkomsten bevatten met de beelden uit die twee fotoboeken.
Verder ging hij in op hoe hij tot zijn onderwerpen komt. Ton is fotografisch gezien een “vinder” van beelden. Hij zoekt locaties waarin hij uit de voeten denkt te kunnen maar laat zich vervolgens verrassen over wat hij daar tegenkomt. Plekken waarin schijnbaar onverenigbare zaken samenkomen of waarin onlogische zaken gecombineerd worden trekken zijn aandacht. Denk aan een gestoffeerd bankstel in een voortuin, een slagboom op een plek waar niets af te sluiten valt…. gewone dingen in een ongewone situatie.

Keuze voor een techniek

Mike van Lierop koos voor een technisch onderwerp, het maken van dubbele belichtingen in de camera. Dit was weer een heel andere benadering van creativiteit in de fotografie dan die van Geert en Ton. Mike is een kei in het voor iedereen begrijpelijk uitleggen van technisch ingewikkelde zaken en ook dat was hier weer goed gelukt. Met interessante voorbeelden van eigen hand, ondersteund door een goed uitgewerkt verhaal over de techniek (tot een overzicht per cameratype aan toe) wist hij de mogelijkheden van deze techniek goed over te brengen. En dat leidde er meteen toe dat dubbele-belichtings-appjes gedownload en op smartphones werden gezet.

Instant creativiteit

Ivo Scholten geeft uitleg bij zijn appeloefening.

De deelnemers werden ook geconfronteerd met twee praktijkopdrachten waarin instant creativiteit was vereist. Annelies van der Vliet liet iedereen worstelen met eenvoudige voorwerpen als Playmobil poppetjes, miniatuur-boerderijdieren, wegwerphandschoenen en door de deelnemers zelf meegebrachte voorwerpjes. De oefening was beperkt tot een half uur, zodat men gedwongen was direct aan de slag te gaan. Mooi om te zien dat iedereen daar ook meteen druk mee aan het werk was. Bij de informele nabespreking (elkaar op de camera wat resultaten laten zien) bleek dat er heel veelzijdig was gewerkt.

Brainstorm

Ton van Vroonhoven besprak met de groep hoe je op ideeën kunt komen. Na een korte vragenronde werd ingegaan op het houden van een brain storm sessie en dat werd ook even geoefend met de onderwerpen “De Liemers” en “Zomer”. Daarbij bleek dat je met een geïnspireerde groep gemakkelijk 50 onderwerpen in vijf minuten kunt bedenken. Ton stelde ook het principe van divergeren (heel breed kijken zonder je over de praktische uitwerking te bekommeren) en convergeren (uit een veelheid van ideeën een beperkt aantal haalbare ideeën selecteren) aan de orde.

Inkadering

Een tweede onderwerp dat Ton behandelde was de inkadering van je eigen creatieve project. Daarbij werd het gebruik van een mood board (stemmingsbord) uitgelegd aan de hand van een voorbeeld van Volvo Magazine. De beelden die daarin gebruikt worden onderstrepen onmiskenbaar begrippen als stoer, natuur, Zweeds, betrouwbaar en comfort. Een mood board maakt het mogelijk om zonder woorden over te brengen welke boodschap/sfeer nagestreefd wordt.
Een andere manier die Ton zijn gehoor voorhield was het vastleggen van enkele duidelijke en gemakkelijk te hanteren uitgangspunten. Dit vormde een mooie link naar de Ikebana regels die Geert Leenders behandelde. Regels die een belemmering lijken maar uiteindelijk helpen om tot een duidelijke samenhangende serie beelden te komen die door de bekijkers ook begrepen wordt.
Keuzes kunnen betrekking hebben op gebruik van kleur of zwartwit, op een brandpuntafstand, gebruik van staande/liggende/vierkante beelden, maar ook op inhoudelijke vragen als “gebruik je fotografie als venster op de samenleving of als spiegel om iets van jezelf te laten zien”.

Appeltest

Het laatste onderdeel was een praktijkoefening die Ivo Scholten voorbereid had. Ivo maakte het de deelnemers nog wat lastiger dan Annelies door de sterke beperking van het onderwerp: een appel. Daarbij verklaarde hij dat de negen meest voor de hand liggende uitwerkingen al door hem gemaakt waren en vermeden moesten worden. Welke dat waren bleef onder een zwart doek verborgen en dat bleef de hele oefening onheilspellend voor iedereen zichtbaar. Ook deze appeltest leidde tot onverwachte beelden.
In zijn nabespreking onthulde Ivo zijn bord. Het bevatte slechts een foto, van een mand met appels. We hadden met veel moeite het voor de hand liggende vermeden om niet door de mand te vallen en kwamen zo tot verrassende beelden.
Ivo gaf hierna een aantal kernbegrippen die spelen rond het thema creativiteit en dat was een mooie samenvatting van de verschillende aspecten die deze middag aan de orde kwamen.

Afsluiting

Voor het programma was een inspirerende locatie gevonden bij de mini-camping De Rijnstrangen in Aerdt. Daar had men de beschikking over verschillende ruimtes (groot terras, overkapping, groene plekken op de camping zelf, het landelijke gebied) die bijdroegen aan de ontspannen sfeer.
De bijeenkomst werd afgesloten met een gezamenlijke maaltijd waar iedere deelnemer een zelf gekookte of gebakken bijdrage aan geleverd heeft. Na de maaltijd werd geëvalueerd en gespeculeerd over vervolgacties die vanaf begin september worden ingepland.

Gezamenlijke maaltijd ter afsluiting